Słowo „kryzys”, według słownika języka polskiego, oznacza sytuację bardzo ostrego konfliktu (tak poważnego, że grozi wybuchem wojny, puczem lub innym radykalnym rozwiązaniem), stan zniechęcenia i utraty motywacji do życia oraz pracy, zachwianie czyjegoś systemu wartości czy pozycji lub najcięższy, przełomowy moment w przebiegu choroby. W psychologii sytuacja krytyczna to taka, w której dotychczasowe mechanizmy radzenia sobie przestają wystarczać i stają się nieskuteczne. Napięcie i dezorganizacja przekraczają wtedy nasze zdolności adaptacyjne.

Kryzys dopada nas najczęściej nieoczekiwanie. Wydarza się coś i nagle tracimy poczucie bezpieczeństwa, ziemia usuwa się nam spod nóg. Pojawiają się skrajnie trudne, nieprzyjemne emocje, czujemy się bezradni, bezsilni, pozbawieni nadziei. Ciało odmawia współpracy. Myślimy, że to już koniec. Nasze reakcje są dla nas zaskoczeniem, często wymykają się spod kontroli.

Indywidualna odpowiedź na kryzys obejmuje fizjologię, emocje, poznanie oraz zachowania. To wypadkowa działającego na nas stresora, zasobów, jakie posiadamy i osobistych cech, predyspozycji.

Stresor to zewnętrzny lub wewnętrzny bodziec wywołujący w nas stres. Może wiązać się ze środowiskiem, w którym żyjemy np. z pracą czy szkołą, dotyczyć zachowań innych ludzi czy grupy osób wobec nas (tzw. stresor społeczny) czy wreszcie wypływać z naszego wnętrza np. kiedy zamartwiamy się bankructwem czy rozpadem związku (tzw. stresor psychiczny). Istotne są także intensywność oddziaływania stresora, czas trwania, to jak często na nas działa i czy w jakimś stopniu jesteśmy w stanie przewidzieć jego pojawienie się.

Niezwykle ważny obszar to również zasoby, jakimi w danym momencie dysponujemy. Mówimy tu o środkach fizycznych (np. pieniądze, opieka lekarska), osobistych (np. umiejętności, styl radzenia sobie) oraz społecznych (np. dostępne sieci wsparcia, pomoc profesjonalna).

Nie możemy pominąć także nas samych, naszych cech fizjologicznych (np. zdrowie fizyczne), właściwości psychicznych (np. zdrowie psychiczne, temperament, samoocena czy poczucie własnej skuteczności) i kontekstu kulturowego (np. kulturowe znaczenia, definicje, oczekiwany sposób reagowania).

Wszystkie te elementy składają się na to, jak ocenimy daną sytuację i jakie znaczenie jej nadamy. Czy uznamy, że mimo obciążenia jesteśmy w stanie przezwyciężyć trudności i skutecznie rozwiązać problem, czy jednak stwierdzimy, że to co się wydarzyło przewyższyło nasze możliwości radzenia sobie (kryzys).

Kryzysowi w sferze emocji może towarzyszyć wiele odczuć takich, jak oszołomienie, niepokój, podenerwowanie, poczucie winy, smutek, rozpacz, żal, wściekłość, lęk, panika, bezradność czy silna frustracja. W obszarze poznawczym ciężko nam się skoncentrować, zawęża się pole uwagi, jesteśmy zdezorientowani, trudno nam podjąć nawet proste decyzje, zastanawiamy się co by było gdyby, próbujemy nieustannie analizować to, co się zdarzyło. Zmianie może ulec również nasze zachowanie i reakcje. Pojawiają się problemy ze snem, zaburzenia apetytu, wybuchy gniewy czy płaczu, zmienia się nasz poziom aktywności i sposób, w jaki komunikujemy się z otoczeniem, osłabia się nasza wydajność w pracy, możemy też nadużywać alkoholu czy leków.

Przyglądając się temu co powyżej kryzys jawi się, jako nie lada zagrożenie. Zabiera nam mnóstwo czasu i energii, blokuje, odbiera siły i poczucie kontroli. Z drugiej strony znane są przecież historie ludzi, którzy z kryzysu wyszli silniejsi, dokonali przełomu i zmienili życie. Co więc zrobić, żeby kryzys stał się dla nas również szansą na pozytywną zmianę? Odpowiedź jest bardzo prosta i bardzo trudna zarazem - warto poprosić o pomoc, nawet jeżeli w danym momencie sami nie wiemy co konkretnie mogłoby sprawić, że poczujemy się lepiej. W ramach specjalistycznego wsparcia osób w kryzysie niezwykle ważne jest danie nadziei na poprawę, pomoc w zrozumieniu, że nasze reakcje, nawet najdziwniejsze, są adekwatne w obliczu tak trudnego zdarzenia, poddają się leczeniu i przemijają, nie zostają z nami na zawsze. Dzięki dużej dawce empatii, zrozumieniu (bez oceniania) i atmosferze bezpieczeństwa wracamy stopniowo do równowagi. Odzyskujemy kontrolę, zdolność do działania i skutecznego radzenia sobie tu i teraz.



Bibliografia:

Chmielewska, M. (2016). Zrozumieć traumę. Interwencja kryzysowa. Pierwsza pomoc psychologiczna. Materiały dydaktyczne. Uniwersytet SWPS.
Odachowska, E. (2016). Procedury postępowania w interwencji kryzysowej i psychotraumatologii. Materiały dydaktyczne. Uniwersytet SWPS.
źródło internetowe: https://sjp.pwn.pl/slowniki/kryzys.html.